KAPDEPO Investment Company
← Barcha yangiliklar

O‘zbekiston MB AQShga investitsiyalarga yo‘l ochdi, ammo Apple va Tesla aksiyalariga kirishsiz

Kursiv Uzbekistan ekspertlar fikrini to‘pladi

O‘zbekiston MB AQShga qanday investitsiyalarga ruxsat berdi / Foto: depositphotos.com

O‘zbekiston Markaziy banki kapital harakati bilan bog‘liq operatsiyalar qismida valyutani tartibga solishni yumshatib, mamlakat rezidentlariga AQShga investitsiya kiritish imkoniyatini amalda ochib berdi. Tegishli o‘zgarishlar MB qarorida mustahkamlangan va 2026 yil 1 yanvardan kuchga kiradi. Biroq gap yirik Amerika korporatsiyalari aksiyalarini erkin sotib olish haqida emas, balki investitsiyalarning torroq formati haqida bormoqda.

Regulyator aynan nimaga ruxsat berdi

Qaror matnidan kelib chiqqan holda, Markaziy bank kapital harakati bilan bog‘liq ayrim valyuta operatsiyalarini amalga oshirish tartibiga o‘zgartirishlar kiritdi. Hujjatda rezidentlarga AQShdagi xorijiy kompaniyalarning ustav fondini shakllantirish uchun investitsiya operatsiyalarini o‘tkazish, shuningdek ularning filiallari va sho‘ba tuzilmalari faoliyatini moliyalashtirishga ruxsat berilishi to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rsatilgan.

Boshqacha aytganda, regulyator Amerika kompaniyalari kapitalida ishtirok etish va ularning operatsion faoliyatini qo‘llab-quvvatlash uchun O‘zbekistondan mablag‘ o‘tkazishga rasman ruxsat berdi. Bu operatsiyalar rezidentlarning O‘zbekiston banklaridagi hisobvaraqlari orqali amalga oshirilishi mumkin.

To‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar — ha, birja aksiyalari — hozircha yo‘q

Kapital Depozit investitsiya kompaniyasi direktori Farrux Xo‘jayevning fikricha, o‘zgarishlar haqiqatan ham liberal xarakterga ega, ammo ularni to‘liq investitsiya erkinligi sifatida talqin qilmaslik kerak.

Uning ta’kidlashicha, Markaziy bank AQShga ham xorijiy kompaniyalarning ulushli kapitaliga, ham ularning filiallarini moliyalashtirishga investitsiya kiritayotgan rezidentlar uchun asosiy cheklovlarni olib tashladi. Biroq bu chakana investorlarning Amerika fond bozoriga avtomatik ravishda kirishini anglatmaydi.

Ekspert tartibga solishning amaldagi tahririda gap aynan to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar — odatda yuridik shaxslar, maxsus loyiha kompaniyalari, xoldinglar yoki sho‘ba tuzilmalar orqali amalga oshiriladigan investitsiyalar haqida borayotganiga e’tibor qaratadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu yerda regulyator pozitsiyasi aniq va yuridik jihatdan puxta ifodalangan.

Shu bilan birga, Apple yoki Tesla kabi ommaviy Amerika kompaniyalari aksiyalarini jismoniy shaxslar tomonidan xorijiy brokerlar orqali sotib olish hali ham bevosita ruxsatdan tashqarida qolmoqda.

«Aksiyalar yuridik jihatdan kapitalda ishtirok etish shakli bo‘lsa-da, valyuta bozorini tartibga solish an’anaviy ravishda to‘g‘ridan-to‘g‘ri va portfel investitsiyalarini farqlaydi. Hozirgi ifodasida Markaziy bank qarori portfel investitsiyalariga emas, balki aniq to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalarga tegishli», — dedi ekspert.

Xo‘jayevning so‘zlariga ko‘ra, bu ma’noda regulyator ehtiyotkor, ammo mantiqiy yondashuvni tanladi: avval biznes va tuzilmalangan investitsiyalar, keyin esa chakana investitsiyalarni liberallashtirish ehtimoli.

Natijada korporativ tuzilmalar orqali ishlaydigan tadbirkorlar va investorlar ancha erkin rejimga ega bo‘ladi. Amerika kompaniyalari aksiyalarini bevosita sotib olishni mo‘ljallayotgan xususiy investorlar uchun esa masala ochiqligicha qolmoqda va regulyatorning keyingi qadamlari hamda bank komplayensi amaliyotiga bog‘liq bo‘ladi.

Kontekst: kapital bozori va «regulyativ qumdon»

Ta’kidlash joizki, valyutani tartibga solishdagi o‘zgarishlar O‘zbekiston kapital bozorining kelajagi muhokamasi fonida yuz bermoqda. 15 dekabr kuni Prezident Shavkat Mirziyoyev huzurida uni rivojlantirishga bag‘ishlangan yig‘ilish bo‘lib o‘tdi.

Davlat rahbari matbuot xizmati xabar berishicha, Prezidentga «regulyativ qumdon» huquqiy rejimini kengaytirish rejasi taqdim etildi. Ushbu rejim doirasida uning amal qilishini nafaqat norezidentlarga, balki rezidentlarga ham tatbiq etish, xorijiy investorlar uchun cheksiz ishtirok muddatini belgilash, shuningdek xorijiy kompaniyalarning aksiyalari, obligatsiyalari va boshqa qimmatli qog‘ozlari savdosiga ruxsat berish taklif qilindi.

Bunday choralar xorijiy qimmatli qog‘ozlarning norasmiy savdosini qisqartirishga va bunday operatsiyalarni shaffof huquqiy maydonga olib chiqishga yordam berishi mumkinligi qayd etildi.

Bundan tashqari, O‘zbekiston fond birjasida mahalliy kompaniyalar va banklarga xorijiy valyutada obligatsiyalar chiqarishga ruxsat beriladi. Bu tashqi bozorga chiqmasdan valyuta mablag‘larini jalb qilish imkonini beradi. Ikki tomonlama listingga, ya’ni qimmatli qog‘ozlarni mahalliy va xorijiy maydonchalarda bir vaqtda joylashtirishga ham ruxsat berish rejalashtirilmoqda.

Valyuta obligatsiyalari va xorijiy qog‘ozlar

Avesta Investment Group brokerlik departamenti mutaxassisi Arnold Vdovkin Kursiv Uzbekistan bilan suhbatda kapital bozorini rivojlantirish bo‘yicha e’lon qilingan choralar va rejalar umuman turli investor va emitent guruhlari manfaatlariga javob berishini ta’kidladi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, mahalliy kompaniyalar uchun ikki tomonlama listingga ruxsat berish, valyuta obligatsiyalarini joriy etish va xorijiy qimmatli qog‘ozlarga ruxsat berish kredit va depozit mahsulotlariga to‘laqonli muqobil yaratishi mumkin. Ekspert bu tashabbuslarning amalga oshirilishi ichki fond bozoridagi faollikning o‘sishiga kuchli turtki berishini prognoz qilmoqda.

U alohida ravishda mahalliy kompaniyalar va banklarga Toshkent fond birjasida xorijiy valyutada obligatsiyalar chiqarishga ruxsat berish rejalarini ajratib ko‘rsatadi.

«Barqaror bo‘lmagan kompaniyalarning obligatsiyalar chiqarishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun emitentlarning moliyaviy holatiga talablar zarur deb hisoblayman, chunki ham mahalliy, ham xorijiy investorlarga ishonchli mahsulot taklif qilish muhim. Katta ehtimol bilan emitentlar eksportchilar, chakana savdo kompaniyalari va banklar bo‘ladi. Foiz stavkalaridagi farq tufayli kompaniyalar uchun valyutada qarz olish so‘mdagidan qiziqroq bo‘ladi», — deb ta’kidladi ekspert.

Kim xaridor bo‘ladi va bu bozorga nima uchun kerak

Ekspert valyuta obligatsiyalarining xaridorlari jamg‘armalarini valyutada yoki valyuta depozitlarida saqlayotgan mahalliy fuqarolar ham, so‘m riskidan xavotirlanayotgan xorijiy investorlar ham bo‘lishini kutmoqda. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu naqd jamg‘armalarni rasmiy aylanmaga olib chiqishga, to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalarni jalb qilishga va kompaniyalar uchun fondlash narxini pasaytirishga yordam beradi.

Bundan tashqari, bunday vosita yevroobligatsiyalarga muqobil bo‘lishi mumkin. Klassik yevroobligatsiyalar kamida 200–300 mln dollarlik joylashtirish hajmini talab qilsa, mahalliy valyuta obligatsiyalari 5–50 mln dollar hajmida chiqarilishi mumkin, bu boshqa investorlar guruhiga mo‘ljallangan va ichki kapital bozorining rivojlanishiga yordam beradi.

Xorijiy aksiyalar — tartibga solingan infratuzilma orqali

Vdovkin yana bir muhim yo‘nalish sifatida xorijiy moliyaviy vositalarni, jumladan xorijiy birja indekslariga kiruvchi aksiyalarni O‘zbekiston fond bozorida muomalaga kiritish rejalarini ataydi.

Uning fikricha, bu avvalo jismoniy shaxslar uchun global aktivlarga kirishni ochadi va investitsiya portfellarini diversifikatsiya qilish imkoniyatlarini sezilarli kengaytiradi. Shu bilan birga butun zanjir — qog‘ozlar ro‘yxatini aniqlashdan ularning muomalasigacha — shaffof huquqiy maydonda va regulyator nazorati ostida bo‘lishi kerak.

U bu jarayonda asosiy rolni Istiqbolli loyihalar milliy agentligi o‘ynashini ta’kidlaydi, bu firibgarlik risklarini kamaytirish va investorlarni ishonchsiz tuzilmalarga sarmoya kiritishdan himoya qilish imkonini beradi. Shu bilan birga bunday vositalar mahalliy investitsiya vositachilarini rivojlantirish uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.

«Biz ushbu moliyaviy vositaning joriy etilishi valyuta chiqib ketishiga olib kelmaydi, aksincha, rezidentlarning xorijdagi aktivlari o‘sishini ta’minlaydi, bu O‘zbekistonning xalqaro investitsiya pozitsiyasiga ijobiy ta’sir qiladi deb taxmin qilamiz», — deb hisoblaydi ekspert.

Infratuzilma asosiy muammo sifatida

Shu bilan birga Avesta Investment Group vakili infratuzilma muammolariga e’tibor qaratadi.

«Hozirgi vaqtda biz xorijiy investorlar — ham jismoniy, ham yuridik shaxslar — tomonidan JShShIR va STIR olish, ayrim mahalliy aksiyadorlik jamiyatlari aksiyalari bo‘yicha dividend to‘lashning kechikishi, shuningdek aksiyadorlar yig‘ilishlarida masofaviy ovoz berish platformasi E-voting’dan xorijdan foydalanishning imkonsizligi bilan bog‘liq tez-tez murojaatlarga duch kelmoqdamiz», — deya xulosa qildi Arnold Vdovkin.

Manba: Kursiv Uzbekistan

Ulashish

Kapital bozoridagi rejalaringizni muhokama qilaylik

Investitsiyalar, kapital jalb qilish, brokerlik xizmatlari, investitsion banking va korporativ konsalting bo‘yicha KAP DEPO mutaxassislari bilan bog‘laning.