Nega yirik kompaniyalarimiz mahalliy fond bozorini chetlab o‘tib, xorijiy birjalarga intilmoqda?
KAPDEPO asoschisi va rahbari Farrux Xo‘jayevning mualliflik kolonkasi.
Qiziqarli yangilikni o‘qidim. Jahongir Ortiqxo‘jayev Hilton Tashkent City, Wyndham Bukhara va CAEx’ni TEG guruhiga birlashtirib, uni teskari qo‘shilish (reverse merger) mexanizmi orqali Amerikaning birjadan tashqari OTC bozoriga olib chiqdi.
Biznes ko‘lami ta’sirli: e’lon qilingan ma’lumotlarga ko‘ra, guruhning 2025 yildagi tushumi 42,9 mln dollar, sof foydasi 14,4 mln dollarni tashkil etgan.
Shubhasiz, bu o‘zbek xususiy biznesi uchun muhim pretsedent. Va men bunday ambitsiyalarni olqishlash kerak deb hisoblayman.
Ammo fond bozori mutaxassisi sifatida o‘zimga boshqa savol berdim. Nega O‘zbekistonda IPO’dan boshlamaslik kerak?
Boshqa ssenariyni tasavvur qilaylik.
Avval TEG Toshkent fond birjasida IPO o‘tkazadi. Aksiyalarning bir qismini mahalliy institutsional va chakana investorlar sotib oladi. Minglab o‘zbekistonliklar mashhur mehmonxonalar va ko‘rgazma majmuasining sheriklariga aylanish imkoniga ega bo‘ladi.
Kompaniya ommaviy bozor bahosini oladi, axborotni oshkor qilish tarixini shakllantiradi, aksiyadorlar bilan ishlashni o‘rganadi va korporativ boshqaruvni yo‘lga qo‘yadi.
1–2 yildan so‘ng esa ommaviy kompaniya maqomi va investorlar bilan ishlash tajribasiga ega bo‘lgan holda xalqaro kapital bozorlariga chiqadi.
Natijada nimaga erishamiz?
Biznes kapital jalb qiladi va kengayish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Mahalliy investorlar uning o‘sishida ishtirok etadi. Fond bozorimiz esa sifatli emitent, likvidlik va boshqa yirik kompaniyalar uchun muhim pretsedent oladi.
Ammo bitta qiziq jihat bor. SEC hujjatlariga ko‘ra, dastlab bitim kamida 18 mln dollar jalb qilishni nazarda tutgan, biroq bu shart bekor qilingan. Ya’ni ommaviy maqomni olish hozircha kapitalni muvaffaqiyatli jalb qilish bilan teng emas.
Menimcha, bugungi kunda bozorimizning asosiy muammosi investorlar yo‘qligida emas, balki sifatli emitentlar va jozibador investitsiya vositalarining yetishmasligida.
Biz O‘zbekiston fond bozorini rivojlantirish haqida ko‘p gapiramiz. Ammo bozor yirik xususiy biznesimiz ishtirokisiz rivojlana olmaydi.
Muvaffaqiyatli o‘zbek kompaniyalari mahalliy birjani global kapital bozoriga chiqishning birinchi pog‘onasi sifatida ko‘rishlarini istardim.
